Ο Χρήστος Νομικός είδε την παράσταση «Νίκος Ξυλούρης – Ο Αρχάγγελος της Κρήτης» και παρουσιάζει ένα ξεχωριστό αφιέρωμα στον σπουδαίο Νίκο Ξυλούρη, αλλά και την αξιόλογη παράσταση που παρουσιάζεται στο Θέατρο ΗΒΗ
Λίγα λόγια για τον αξέχαστο Νίκο Ξυλούρη
Ο Νίκος Ξυλούρης (1936–1980), γνωστός ως «Ψαρονίκος», ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες τραγουδιστές και λυράρηδες. Γεννήθηκε στα Ανώγεια Κρήτης και από μικρός ασχολήθηκε με την κρητική μουσική. Με τη βαθιά, δωρική φωνή του ανέδειξε την κρητική παράδοση σε πανελλήνιο επίπεδο.
Τη δεκαετία του ’60 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου συνεργάστηκε με μεγάλους συνθέτες και τραγούδησε έργα έντεχνα και λαϊκά, παντρεύοντας το παραδοσιακό με το σύγχρονο. Κατά τη δικτατορία, η φωνή του ταυτίστηκε με την αντίσταση και την ελευθερία, μέσα από τραγούδια-σύμβολα.
Πέθανε πρόωρα το 1980, αφήνοντας όμως τεράστια παρακαταθήκη και θεωρείται διαχρονικό σύμβολο της ελληνικής μουσικής και της κρητικής ψυχής.
Ο Γνωστός αναλυτής του ελληνικού τραγουδιού και στιχουργός Κώστας Μπαλαχούτης γράφει για τον Ξυλούρη :
«Ο Νίκος Ξυλούρης είναι ίσως ο μόνος ερμηνευτής που ενώ ξεκίνησε την πορεία του και αναδείχτηκε ως πρωταγωνιστής στο χώρο του καθαρά παραδοσιακού τραγουδιού, κατάφερε να διαφοροποιηθεί από τους άλλους ομότεχνούς του, περνώντας σε λόγιες συνεργασίες και έντεχνες διαδρομές που έδρεψαν δάφνες καθολικής αναγνώρισης και αποδοχής.
Από τη φυγή του Νίκου Ξυλούρη έχουν περάσει τριάντα επτά χρόνια. Όμως ο μύθος του παλικαριού με την στεντόρεια κι αισθαντική φωνή και την καθαρή ματιά δεν έπαψε ούτε στιγμή να φουντώνει και να θεριεύει στην καρδιά και την συνείδηση του κόσμου.»
Η γνώμη μας για την παράσταση «Νίκος Ξυλούρης – Ο Αρχάγγελος της Κρήτης»
Η παράσταση «Νίκος Ξυλούρης – Ο Αρχάγγελος της Κρήτης» δεν αφηγείται απλά τη ζωή ενός μεγάλου ερμηνευτή. Περιγράφει με γήινα χρώματα έναν μύθο βαθιά ριζωμένο στη συλλογική συνείδηση των Κρητών και των Ελλήνων γενικότερα, ο οποίος επανατοποθετείται στο σήμερα, όχι ως μουσειακό είδος, αλλά ως ζωντανή ηθική και πολιτισμική οντότητα.
Έναν μύθο που άγγιξε και στην πραγματικότητα, αλλά και μέσα από την παράσταση την πραγματική υπόσταση πρωτίστως όλης της Κρήτης. Μιας Κρήτης που αγαπάμε όλοι, ασχέτως καταγωγής. Αγαπάμε την ευγένεια, την φιλοξενία, το φιλότιμο, την «μπέσα» τη λευτεριά και τη λεβεντιά της!
Τόσο η μουσική της παράστασης όσο και η «πρόζα» -μιλάμε για ένα δραματοποιημένο μιούζικαλ υψηλών προδιαγραφών – εκφράζονται με υποδειγματικό τρόπο από όλους τους συμμετέχοντες στα σκηνικά δρώμενα.
Η μουσική και τα τραγούδια λειτουργούν ως κεντρικός άξονας. Η κρητική λύρα, οι παραδοσιακοί ήχοι και οι ενορχηστρώσεις που συνομιλούν με το έντεχνο ρεπερτόριο αναδεικνύουν τη βαθιά, διττή φύση του Ξυλούρη: ριζωμένος στον τόπο του, αλλά ανοιχτός σε μια πανελλήνια και οικουμενική έκφραση.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι ερμηνείες του εκλεκτού καστ των ηθοποιών και τραγουδιστών που συνυπάρχουν αρμονικά στη σκηνή, δεν επιδιώκουν τη μίμηση της εμβληματικής φωνής του, αλλά τη συνάντηση μαζί της. Μια επιλογή που βρίθει καλλιτεχνικής ωριμότητας, σκηνικής ευφυΐας και ειλικρινούς σεβασμού στον σπουδαίο ερμηνευτή και την πολιτιστική κληρονομιά του.
Η καλλιτεχνική πορεία του «Αρχάγγελου της Κρήτης» – προσωνύμιο που του χάρισε η μεγάλη Τζένη Καρέζη – ξεδιπλώνεται με μια διάθεση θαυμασμού και αυθεντικής εκτίμησης προς τον καλλιτέχνη, τον άνθρωπο το «πολιτικό πρόσωπο», αλλά και το πλούσιο έργο του.
Η παράσταση στο Θέατρο ΗΒΗ καταφέρνει να αναδείξει τη ζωή του Ξυλούρη, όχι μόνο ως βιογραφία, αλλά ως ένα μωσαϊκό της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, συνδέοντάς τον με πρόσωπα και γεγονότα:
Ιστορικά Γεγονότα: Η αφήγηση καλύπτει την πορεία του από τα Ανώγεια και την Κρήτη της Κατοχής, μέχρι τη μετάβασή του στην Αθήνα, όπου η φωνή του ταυτίστηκε με την αντίσταση κατά της Χούντας και την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973.
Πρόσωπα-Σταθμοί: Στη σκηνή «ζωντανεύουν» προσωπικότητες που επηρέασαν το έργο του, όπως η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος (από τη συνεργασία τους στο «Μεγάλο μας Τσίρκο»), ο Τάκης Λαμπρόπουλος καθώς και οι κορυφαίοι συνθέτες Σταύρος Ξαρχάκος και Χρήστος Λεοντής αλλά και ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Ερρίκος Θαλασσινός, ο Χριστόδουλος Χάλαρης, ο Λουκάς Θάνος και στιχουργοί όπως ο Κώστας Μύρης, ο Γιάννης Κακουλίδης και τόσοι άλλοι.
Η σκηνική γλώσσα είναι λιτή, σχεδόν τελετουργική. Φως, σκιά, παραδοσιακά μοτίβα και συμβολικές κινήσεις υπηρετούν το περιεχόμενο χωρίς να το γεμίζουν με υπερβολή.. Ο «Αρχάγγελος» δεν εμφανίζεται ως κάτι στατικό, αλλά ως παρουσία που διαπερνά τη σκηνή, με απλότητα αλλά και με ανθρωπιά.
Η Ουρανία Ξυλούρη, η σύντροφός του, υπήρξε καθοριστική για την παράσταση, καθώς το κείμενο βασίστηκε στις δικές της βιωματικές αφηγήσεις.
Τι κρατήσαμε:
Κρατήσαμε τον σεβασμό στην προσωπικότητα του Νίκου Ξυλούρη, την πιστή αποτύπωση της ιστορικής του πορείας και μερικά δάκρυα!
Δάκρυα συγκίνησης τα οποία δεν μπορέσαμε να αποφύγουμε ακούγοντας εμβληματικά τραγούδια:
Παλικάρι στα Σφακιά, Αγρίμια και Αγριμάκια μου, Φίλοι και αδέλφια, πότε θα κάνει ξαστεριά και τόσα άλλα!
Τι παραπάνω θα θέλαμε:
Μια εκτενέστερη αναφορά στους μεγάλους ποιητές και στιχουργούς οι οποίοι «κέντησαν» με το έργο τους την μελωδική πορεία του ερμηνευτή:
Νίκος Γκάτσος, Γιάννης Ρίτσος και Ιάκωβος Καμπανέλης, ώστε οι νεότεροι , αλλά και όλοι μας, να έχουμε μια ακόμα ευκαιρία να εστιάσουμε στο μοναδικό έργο τους.
Ταυτότητα παράστασης:
Θέατρο ΗΒΗ
Κείμενο : Ζαχαρένια Πετράκη
Σκηνοθεσία- επιμέλεια κειμένου: Νικορέστης Χανιωτάκης
Σύμβουλος Δραματουργίας : Ουρανία Ξυλούρη
Ενορχηστρώσεις/Μουσική διεύθυνση : Ανδρέας Κατσιγιάννης
Μουσική επιμέλεια κρητικού προγράμματος : Ross Daly
Σκηνικά : Μανόλης Παντελιδάκης
Κοστούμια : Ιωάννα Καλαβρού
Χορογραφίες/Επιμέλεια κίνησης : Έλενα Γεροδήμου
Φωνητική διδασκαλία : Γιάννης Μαθές
Φωτισμοί : Κατερίνα Μαραγκουδάκη
Επιμέλεια ήχου : Ζαχαρίας Σταμούλος
Α’ Βοηθός σκηνοθέτη : Θεοδώρα Κοκκινίδη
Β’ Βοηθός Σκηνοθέτη : Ελισάβετ Κανέλλη
Video Artist /Στατικά-Γραφικά Παράστασης : Βικτώρια Βελλοπούλου
Φωτογραφίες: Γιώργος Καλφαμανώλης
Αφήγηση και τραγούδι : Άλκηστις Πρωτοψάλτη
Στον ρόλο του Νίκου Ξυλούρη : Αιμιλιανός Σταματάκης
Στον ρόλο του Ψαρογιώργη : Μιχάλης Αεράκης
Στον ρόλο του Τάκη Λαμπρόπουλου : Μέμος Μπεγνής
Τραγουδάει ο Γιάννης Μαθές
Κρητική μουσική και τραγούδι: Μαθιός & Ραφαήλ Δαμουλάκης
Μουσικοί επί σκηνής
Σαντούρι : Ανδρέας Κατσιγιάννης, Σταυρούλα Σπανού
Πλήκτρα : Γιάννης Τσέρτος
Κρουστά : Εύη Κανέλλου
Κόντραμπάσο : Γιάννης Πλαγιαννάκος
Έγχορδα : Δημήτρης Ρέππας
Παίζουν (αλφαβητικά) :
Γιάννης Ασκάρογλου
Ξανθή Γεωργίου
Νίκος Γκέλια
Γιάννης Καλαντζόπουλος
Γιάννης Μαθές
Λίζυ Ξανθοπούλου
Ελευθερία Πάλλα
Γιάννης Πέτρου
Αναστασία Τσιλιμπίου
Γιώργος Φλωράτος
Διεύθυνση καλλιτεχνικού προγραμματισμού
και επικοινωνίας : Ελίνα Λαζαρίδου, lazaridou@a-th.gr
Τμήμα Επικοινωνίας : Όλγα Κομνηνού okomninou@a-th.gr, Ιωάννα Ζωζέφα Πέγκου izpegkou@a-th.gr
Δημόσιες Σχέσεις : Μαργαρίτα Μαρμαρά mmarmara@dpgroup.gr
Παραγωγή : STAGES NETWORK ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΕ
Ρόλοι και Ερμηνευτές
Ελευθερία Ξυλούρη – Πέγκυ Τρικαλιώτη
Ψαρογιώργης – Μιχάλης Αεράκης
Νταγιαντάς – Άρης Λεμπεσόπουλος
Σκουλάς – Νίκος Καραγεώργης
Μενέλαος Δραμουντάνης – Θανάσης Κουρλαμπάς
Ψαρονίκος (8 ετών) – Σεραφείμ Γκούβρας
Γιωργαντός (14 ετών) – Ιάσωνας Ρούσσος
Μάγκας (10 ετών) – Μάξιμος Γρηγοράτος
Πολομανώλης (10 ετών) – Άλκης Μιχαηλίδης
Μικρή Αγγλία (8 ετών) – Μαρία Κασάρχου
Εν ζωή εκδόσεις δίσκων του Νίκου Ξυλούρη:
Μια μαυροφόρα που περνά (1958)
Ανυφαντού (1969)
Ο Ψαρονίκος (1970)
Μαντινάδες και χοροί (1970)
Χρονικό (1970)
Ριζίτικα (1971)
Διάλειμμα (1972)
Ιθαγένεια (1972)
Διόνυσε καλοκαίρι μας (1972)
Ο τροπικός της Παρθένου (1973)
Ο Ξυλούρης τραγουδά για την Κρήτη (1973)
Ο Στρατής Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους (1973)
Περήφανη ράτσα (1973)
Ακολουθία (1974)
Το μεγάλο μας τσίρκο (1974)
Παραστάσεις (1975)
Ανεξάρτητα (1975)
Κομέντια, η πάλη χωρικών και βασιλιάδων (1975)
Καπνισμένο τσουκάλι (1975)
Τα που θυμούμαι τραγουδώ (1975)
Κύκλος Σεφέρη (1976)
Ερωτόκριτος (1976)
Η συμφωνία της Γιάλτας και της πικρής αγάπης (1976)
Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι (1977)
Τα ερωτικά (1977)
Τα Ξυλουρέικα (1978)
Τα αντιπολεμικά (1978)
Σάλπισμα (1978)
14 χρυσές επιτυχίες (1978)
